Led-verlichting op grote schaal, kan dat?

10 april 2013

Dit lijkt een doorsnee bedrijfsgebouw op een industrieterrein in Moordrecht. Maar achter deze gevels gaat iets bijzonders schuil: de verlichting. Dit pand (van GN) is volledig uitgerust met Led-verlichting. Van de werkverlichting in het hoogbouw magazijn tot het spotje in de toiletten. Is dat zo bijzonder dan? We komen tegenwoordig toch in veel toepassingen – van zaklamp tot design verlichting – led tegen? Ja, er blijkt nog veel weerstand te zijn tegen het op grotere schaal toepassen van Led. Waarom durven we niet over te stappen?

 

Het lage energieverbruik en de lange levensduur van Led zijn natuurlijk de argumenten om voor Led te kiezen. Als bezwaren worden vaak de volgende zaken genoemd:

  • De (te witte) kleur van het licht;
  • Technische aspecten, zoals piekspanning en straling van Led;
  • De hoge investeringskosten;
  • Onduidelijkheid over de kwaliteit van Led.

 

Lichtkleur

De kleur van licht wordt uitgedrukt in Kelvin. Een gloeilamp heeft meestal een kleurtemperatuur van 2800K, een TL-buis vaak 4000K en een flitser 5000K. De eerste Led lampen waren erg wit, tegenwoordig zijn er Led-lampen in warmere kleuren zoals 2700K. Probleem bij de productie van Led, is dat de kleur niet 100% vooraf vast te stellen is, in 1 productieproces ontstaat variatie. Bij het gebouw in Moordrecht heeft de leverancier uitgebreid getest en is er eerst een proefopstelling geplaatst.

 

Technische aspecten

Led-lampen verbruiken weinig stroom als ze branden, maar bij het inschakelen ontstaat wel een piek. Goede schakelapparatuur en groepenverdeling zijn dus nodig. Ook andere randapparatuur zoals transformators moeten goed gekozen worden om ‘vuile elektriciteit’ (elektromagnetische straling of blindstroom) te voorkomen.

 

Er wordt veel gesproken over Infrarood en UV-straling door Led. Een gloeilamp levert de minste straling, de straling van Led is vergelijkbaar met TL en spaarlampen. De lichtsterkte van Led neemt af in de tijd (lumenverval), de  levensduur wordt meestal vastgesteld op 70% van de lichtopbrengst. Goede Led vertoont slechts een verval van 2-5% in 15.000 branduren (de theoretische levensduur is 50.000 uur). In vergelijking met een gloeilamp die 1.000 tot 2.000 uur mee gaat of een TL buis die een levensduur kent van 12.000 tot 24.000 uur. De levensduur van Led wordt wel duidelijk negatief beïnvloed door warmte. Als de warmte die de Led produceert niet weg kan, wordt de levensduur korter. 

 

Investeringskosten versus kwaliteit

Led wordt steeds meer geproduceerd en mede daardoor goedkoper. Zeker bij nieuwbouw is de terugverdientijd prima. Europese leveranciers ondervinden veel concurrentie vanuit China, waar zowel goede als slechte kwaliteit (slechte kleuren, mindere levensduur, slechte randapparatuur) vandaan komt. Goed op keurmerken zoals CE en Tüv letten en garanties en meetresultaten opvragen dus.

 

Retrofit

Er zijn veel retrofit oplossingen op de markt. Retrofit zijn bijvoorbeeld buizen met Led die in bestaande TL-armaturen passen. Hieraan kleven veel bezwaren. Het armatuur en de schakelapparatuur zijn niet ontworpen zijn voor Led. Dit levert minder energiebesparing en soms elektrische vervuiling op. Ook is de lichtopbrengst van retrofit oplossingen vaak onvoldoende. Bovendien is Led een ‘puntvormig licht’ en TL niet, dat gaat niet goed samen met de (reflectors in de) TL-armaturen. Het levert geen mooi lichtpatroon op. 

 

In de praktijk

Bij GN in Moordrecht is er bewust gekozen voor Led door het hele gebouw tijdens de nieuwbouw. Led panelen in het systeemplafond van de kantoren, (spotjes) downlights in gangen, toiletten of voor accenten en high-power lampen voor in de magazijnen. Geen retrofit oplossingen dus. Er is - door projectmanager Kees Spiekman en door leverancier LedsProfit - goed gelet op kwaliteit en lichtkleur. Gebruikers tevreden en de energierekening omlaag. Led op grotere schaal, het kan dus wel!